Αρκεί μια καλημέρα

Βασιλική Κ. Τέφα, 16 Ιουν. 09

Ζούμε σε μια εποχή υπέρτατου πολιτισμού. Η τεχνολογία και η τεχνογνωσία έχουν εξελιχθεί πέραν του δέοντος, τα καταναλωτικά αγαθά παρέχονται άψογα ταξινομημένα, χαρακτηρισμένα και αποστειρωμένα, και υπάρχουν τεράστια αποθέματα ελεγειών περί modus vivendi. Όμως οι άνθρωποι είναι πιο απολίτιστοι από ποτέ.

Υπάρχει ένα παιδάκι που πάει στον ψιλικατζή της γειτονιάς του για να πάρει παγωτό και ποτέ δεν τον χαιρετά. Αντ’ αυτού, πετάει το παγωτό και τα ευρώ στον πάγκο με ένα μπλαζέ ύφος, αφού ο ψιλικατζής πρέπει να νιώθει ευγνώμων που τον προτίμησε, παίρνει τα ρέστα και χωρίς ένα ευχαριστώ φεύγει.

Υπάρχει μια κοπέλα, υπάλληλος τηλεφωνικής εταιρίας, που τηλεφωνεί στους υποψήφιους πελάτες σε ώρες κοινής ησυχίας και ποτέ δε ζητάει συγγνώμη για την ενόχληση. Έχει την απαίτηση να της δώσουν τις πληροφορίες και την προσοχή που ζητά, αλλά αρνείται να δώσει τα στοιχεία της και τον αριθμό από τον οποίο καλεί. Αν δε της διαμαρτυρηθούν, δε διστάζει να τους στολίσει με άφθονα κοσμητικά επίθετα…

Κάποιος θα πει ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι ανάγωγοι. Για να γίνει όμως κάποιος ανάγωγος, κάποιο σημαντικό σφάλμα πρέπει να έκανε αυτός που τον διαπαιδαγώγησε. Να έφταιγε ο γονιός, που οι εργασιακές απαιτήσεις έχουν περιορίσει το διαπαιδαγωγικό ρόλο του σε μια σύντομη και τυπική διεκπεραίωση; Ο δάσκαλος, που ο υποβιβασμός της αξίας του ως εργαζομένου και ως παιδαγωγού τον έχουν οδηγήσει σε μια κατευθυνόμενη και στείρα εκπαίδευση; Ο κοινωνικός περίγυρος με το ελλιπές μορφωτικό και κοινωνικό επίπεδο και την πιεστική προσπάθειά του για αφομοίωση και ωχαδελφισμό ; Ή μήπως φταίμε όλοι;

Πότε ήταν η τελευταία φορά που αντικρίσαμε ένα γέροντα να στέκεται στην άκρη του δρόμου και σπεύσαμε να τον βοηθήσουμε να περάσει με ασφάλεια απέναντι; Πότε ήταν η τελευταία φορά που προτείναμε σε μια μητέρα με δυο παιδιά να πάρει τη θέση μας στο σούπερ μάρκετ; Πότε ήταν η τελευταία φορά που προτιμήσαμε να μην παρκάρουμε στην τελευταία κενή θέση παρκαρίσματος, επειδή αυτό θα ανάγκαζε τους πεζούς να περπατήσουν στη μέση ενός πολυσύχναστου δρόμου;

Απλά, καθημερινά πράγματα, που όλοι μπορούμε να κάνουμε αλλά αρνούμαστε. Για να μη χάσουμε τη βολή μας, το χρόνο μας και να μην «ταπεινωθούμε» κάνοντας ένα θέλημα για κάποιον άλλο. Απλές, καθημερινές λεξούλες – ευχαριστώ, παρακαλώ, καλημέρα – και ένα χαμόγελο, που ζεσταίνουν την καρδιά και ανυψώνουν το πνεύμα μας. Κι όμως, όσο ασήμαντο κι αν φαίνεται να μην τα κάνουμε και να μην τα λέμε, η πραγματικότητα είναι ότι χάνουμε την ευκαιρία να γίνουμε το καλό παράδειγμα. Ακόμα χειρότερα: γινόμαστε το κακό παράδειγμα.

Ο γονιός που δεν χαμογελά μαθαίνει στο παιδί του ότι αυτό είναι το φυσιολογικό. Αν δεν του λέει ποτέ «σε παρακαλώ» το παιδί θα μάθει ότι ο ισχυρός πρέπει να διατάζει και ο αδύναμος να υπακούει και αν δεν του λέει ποτέ «σ’ ευχαριστώ» δε θα μάθει ποτέ τι σημαίνει ηθική ανταμοιβή. Κυρίως, βέβαια, δε θα μάθει τι σημαίνει ευγένεια. Γιατί η ευγένεια μπορεί να ξεκινάει από τον τύπο, το «ευχαριστώ», το «παρακαλώ», την «καλημέρα», αλλά η όλη διαδικασία διδάσκει ότι πρέπει να νοιαζόμαστε για το συνάνθρωπό μας, τι νιώθει, τι σκέφτεται, και, στην πορεία, αν είναι καλά, αν χρειάζεται την υποστήριξή μας, τη φροντίδα μας ή έστω την ευαισθησία και τη διακριτικότητα μας.

Παρατηρώ ότι η παγκοσμιοποιημένη αγορά και ο καταναλωτισμός μάς έχουν επιβάλει ένα μοντέλο ζωής όπου οι σχέσεις των ανθρώπων είναι αυξημένα πελατειακές. Το μοντέλο αυτό δε, που υπογραμμίζει ότι ο πελάτης έχει πάντα δίκιο (ενώ ο υπάλληλος/ ταμίας/ πωλητής ποτέ), προσδίδει μια σχέση αντιπαλότητας ανάμεσα στα δύο μέρη, με τον πελάτη, και κομιστή των χρημάτων, να απαιτεί και να εξευτελίζει και τον αποδέκτη αυτής της συμπεριφοράς να ταπεινώνεται και να εξαγριώνεται. Μαντέψτε ποιος θα είναι ο τελικός αποδέκτης αυτού του φαινομένου και τι είδους παιδαγωγικά μηνύματα θα λάβει. Και το φαινόμενο απλά θα χειροτερεύει…

Μήπως είναι ώρα να ενδιαφερθούμε για όλα αυτά; Μήπως είναι ώρα να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε, και κυρίως να αισθανόμαστε, πριν ενεργήσουμε; Πριν πετάξουμε με αναίδεια το πενηντάευρο στον πάγκο του αποκαμωμένου ψιλικατζή, μπροστά στα μάτια των παιδιών μας (ή ακόμα χειρότερα των δικών του); Πριν αγνοήσουμε τη γειτόνισσα που βασανίζεται να ανεβάσει το καροτσάκι της λαϊκής στα σκαλιά της πολυκατοικίας; Πριν έρθει η ώρα που θα μάθουμε για την αυτοκτονία του μοναχικού διπλανού μας, που δε νοιαστήκαμε ποτέ να χτυπήσουμε το κουδούνι του και να πούμε μια καλημέρα;

Μήπως είναι ώρα να αρχίσουμε να διδάσκουμε στα δικά μας παιδιά, με λόγια και με πράξεις, τι είναι ευγένεια και καλοί τρόποι, τι είναι συμπόνια και ενδιαφέρον για το συνάνθρωπο; Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να έχουμε και πάλι υγιείς ανθρώπινες σχέσεις. Μόνο έτσι θα αυξηθεί η κοινωνική ευαισθησία. Και ίσως τότε να υπάρχει μεγαλύτερη ελπίδα να λυθούν τα σύγχρονα κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα που βασανίζουν όλους μας και πηγάζουν – από πού αλλού; - από τον υπέρμετρο εγωισμό και την έλλειψη αγωγής και ευαισθησίας της εποχής μας. Αρκεί ένα «ευχαριστώ», ένα «παρακαλώ» και μια «καλημέρα»!